🕉️ 19 November 2026, Thursday · 11:38:04 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

पणाय्य (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमापणाय्यःपणाय्यौपणाय्याः
द्वितीयापणाय्यम्पणाय्यौपणाय्यान्
तृतीयापणाय्येनपणाय्याभ्याम्पणाय्यैः
चतुर्थीपणाय्यायपणाय्याभ्याम्पणाय्येभ्यः
पञ्चमीपणाय्यात् / पणाय्याद्पणाय्याभ्याम्पणाय्येभ्यः
षष्ठीपणाय्यस्यपणाय्ययोःपणाय्यानाम्
सप्तमीपणाय्येपणाय्ययोःपणाय्येषु
सम्बोधनहे पणाय्यहे पणाय्यौहे पणाय्याः

अर्थ: —
English: praiseworthy, laudable, ŚBr.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

पणाय्य (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमापणाय्यम्पणाय्येपणाय्यानि
द्वितीयापणाय्यम्पणाय्येपणाय्यानि
तृतीयापणाय्येनपणाय्याभ्याम्पणाय्यैः
चतुर्थीपणाय्यायपणाय्याभ्याम्पणाय्येभ्यः
पञ्चमीपणाय्यात् / पणाय्याद्पणाय्याभ्याम्पणाय्येभ्यः
षष्ठीपणाय्यस्यपणाय्ययोःपणाय्यानाम्
सप्तमीपणाय्येपणाय्ययोःपणाय्येषु
सम्बोधनहे पणाय्यहे पणाय्येहे पणाय्यानि

अर्थ: —
English: praiseworthy, laudable, ŚBr.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें