🕉️ 20 November 2026, Friday · 01:27:09 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

पण्यभूत (पुंलिङ्ग)

पणि (कंजूस, लोभी) + अभूत ("सत्ताहीन, जो हुआ न हो)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमापण्यभूतःपण्यभूतौपण्यभूताः
द्वितीयापण्यभूतम्पण्यभूतौपण्यभूतान्
तृतीयापण्यभूतेनपण्यभूताभ्याम्पण्यभूतैः
चतुर्थीपण्यभूतायपण्यभूताभ्याम्पण्यभूतेभ्यः
पञ्चमीपण्यभूतात् / पण्यभूताद्पण्यभूताभ्याम्पण्यभूतेभ्यः
षष्ठीपण्यभूतस्यपण्यभूतयोःपण्यभूतानाम्
सप्तमीपण्यभूतेपण्यभूतयोःपण्यभूतेषु
सम्बोधनहे पण्यभूतहे पण्यभूतौहे पण्यभूताः

अर्थ: पणि (कंजूस, लोभी) + अभूत ("सत्ताहीन, जो हुआ न हो)
English: being an article of trade, Mṛcch.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

पण्यभूत (नपुंसकलिङ्ग)

पणि (कंजूस, लोभी) + अभूत ("सत्ताहीन, जो हुआ न हो)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमापण्यभूतम्पण्यभूतेपण्यभूतानि
द्वितीयापण्यभूतम्पण्यभूतेपण्यभूतानि
तृतीयापण्यभूतेनपण्यभूताभ्याम्पण्यभूतैः
चतुर्थीपण्यभूतायपण्यभूताभ्याम्पण्यभूतेभ्यः
पञ्चमीपण्यभूतात् / पण्यभूताद्पण्यभूताभ्याम्पण्यभूतेभ्यः
षष्ठीपण्यभूतस्यपण्यभूतयोःपण्यभूतानाम्
सप्तमीपण्यभूतेपण्यभूतयोःपण्यभूतेषु
सम्बोधनहे पण्यभूतहे पण्यभूतेहे पण्यभूतानि

अर्थ: पणि (कंजूस, लोभी) + अभूत ("सत्ताहीन, जो हुआ न हो)
English: being an article of trade, Mṛcch.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें