🕉️ 23 November 2026, Monday · 02:58:00 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

पण्यार्ह (पुंलिङ्ग)

पण्य (वर्तन, वस्तु) + अर्ह (इन्द्र)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमापण्यार्हःपण्यार्हौपण्यार्हाः
द्वितीयापण्यार्हम्पण्यार्हौपण्यार्हान्
तृतीयापण्यार्हेणपण्यार्हाभ्याम्पण्यार्हैः
चतुर्थीपण्यार्हायपण्यार्हाभ्याम्पण्यार्हेभ्यः
पञ्चमीपण्यार्हात् / पण्यार्हाद्पण्यार्हाभ्याम्पण्यार्हेभ्यः
षष्ठीपण्यार्हस्यपण्यार्हयोःपण्यार्हाणाम्
सप्तमीपण्यार्हेपण्यार्हयोःपण्यार्हेषु
सम्बोधनहे पण्यार्हहे पण्यार्हौहे पण्यार्हाः

अर्थ: पण्य (वर्तन, वस्तु) + अर्ह (इन्द्र)
English: fit for sale, vendible, W.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

पण्यार्ह (नपुंसकलिङ्ग)

पण्य (वर्तन, वस्तु) + अर्ह (आदरणीय, आदरयोग्य)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमापण्यार्हम्पण्यार्हेपण्यार्हाणि
द्वितीयापण्यार्हम्पण्यार्हेपण्यार्हाणि
तृतीयापण्यार्हेणपण्यार्हाभ्याम्पण्यार्हैः
चतुर्थीपण्यार्हायपण्यार्हाभ्याम्पण्यार्हेभ्यः
पञ्चमीपण्यार्हात् / पण्यार्हाद्पण्यार्हाभ्याम्पण्यार्हेभ्यः
षष्ठीपण्यार्हस्यपण्यार्हयोःपण्यार्हाणाम्
सप्तमीपण्यार्हेपण्यार्हयोःपण्यार्हेषु
सम्बोधनहे पण्यार्हहे पण्यार्हेहे पण्यार्हाणि

अर्थ: पण्य (वर्तन, वस्तु) + अर्ह (आदरणीय, आदरयोग्य)
English: fit for sale, vendible, W.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬