🕉️ 19 November 2026, Thursday · 12:04:34 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

पतन (नपुंसकलिङ्ग)

उड़ने या नीचे आने की क्रिया, उतरना, अवरोहण करना, अपने आपको नीचे पटकना

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमापतनम्पतनेपतनानि
द्वितीयापतनम्पतनेपतनानि
तृतीयापतनेनपतनाभ्याम्पतनैः
चतुर्थीपतनायपतनाभ्याम्पतनेभ्यः
पञ्चमीपतनात् / पतनाद्पतनाभ्याम्पतनेभ्यः
षष्ठीपतनस्यपतनयोःपतनानाम्
सप्तमीपतनेपतनयोःपतनेषु
सम्बोधनहे पतनहे पतनेहे पतनानि

अर्थ: उड़ने या नीचे आने की क्रिया, उतरना, अवरोहण करना, अपने आपको नीचे पटकना

📚 अमरकोश में:
• व्यसन (३.३.१२८) — पर्याय: विपत्ति, काम, क्रोध

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

पतन (पुंलिङ्ग)

उड़ने या नीचे आने की क्रिया, उतरना, अवरोहण करना, अपने आपको नीचे पटकना

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमापतनःपतनौपतनाः
द्वितीयापतनम्पतनौपतनान्
तृतीयापतनेनपतनाभ्याम्पतनैः
चतुर्थीपतनायपतनाभ्याम्पतनेभ्यः
पञ्चमीपतनात् / पतनाद्पतनाभ्याम्पतनेभ्यः
षष्ठीपतनस्यपतनयोःपतनानाम्
सप्तमीपतनेपतनयोःपतनेषु
सम्बोधनहे पतनहे पतनौहे पतनाः

अर्थ: उड़ने या नीचे आने की क्रिया, उतरना, अवरोहण करना, अपने आपको नीचे पटकना
English: who or what flies or falls, Pāṇ. iii, 2, 150

📚 अमरकोश में:
• व्यसन (३.३.१२८) — पर्याय: विपत्ति, काम, क्रोध

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें