🕉️ 19 November 2026, Thursday · 01:17:52 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

पत्र (नपुंसकलिङ्ग)

(वृक्ष का) पत्ता

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमापत्रम्पत्रेपत्राणि
द्वितीयापत्रम्पत्रेपत्राणि
तृतीयापत्रेणपत्राभ्याम्पत्रैः
चतुर्थीपत्रायपत्राभ्याम्पत्रेभ्यः
पञ्चमीपत्रात् / पत्राद्पत्राभ्याम्पत्रेभ्यः
षष्ठीपत्रस्यपत्रयोःपत्राणाम्
सप्तमीपत्रेपत्रयोःपत्रेषु
सम्बोधनहे पत्रहे पत्रेहे पत्राणि

अर्थ: (वृक्ष का) पत्ता
संस्कृत: पर्याय: पलाश, छदन, दल, पर्ण, छद

📚 अमरकोश में:
• पत्ते के नाम (२.४.१४) — पर्याय: पलाश, छदन, दल, पर्ण, छद
• पंख के नाम (२.५.३८) — पर्याय: गरुत्, पक्ष, छद, पतत्र, तनूरुह
• हर प्रकार का वाहन (२.८.५८) — पर्याय: वाहन, यान, युग्य, धोरण

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें