🕉️ 20 November 2026, Friday · 10:17:24 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

पदज्ञा (पुंलिङ्ग)

पद (पैर) + ज्ञा (जानने वाला, परिचित कार्यज्ञ)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमापदज्ञाःपदज्ञौपदज्ञाः
द्वितीयापदज्ञाम्पदज्ञौपदज्ञः
तृतीयापदज्ञापदज्ञाभ्याम्पदज्ञाभिः
चतुर्थीपदज्ञेपदज्ञाभ्याम्पदज्ञाभ्यः
पञ्चमीपदज्ञःपदज्ञाभ्याम्पदज्ञाभ्यः
षष्ठीपदज्ञःपदज्ञोःपदज्ञाम्
सप्तमीपदज्ञिपदज्ञोःपदज्ञासु
सम्बोधनहे पदज्ञाःहे पदज्ञौहे पदज्ञाः

अर्थ: पद (पैर) + ज्ञा (जानने वाला, परिचित कार्यज्ञ)
English: knowing places or one's own place (i.e. home), RV.; AV.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

पदज्ञा (नपुंसकलिङ्ग)

पद (पैर) + ज्ञा (जानने वाला, परिचित कार्यज्ञ)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमापदज्ञम्पदज्ञेपदज्ञानि
द्वितीयापदज्ञम्पदज्ञेपदज्ञानि
तृतीयापदज्ञेनपदज्ञाभ्याम्पदज्ञैः
चतुर्थीपदज्ञायपदज्ञाभ्याम्पदज्ञेभ्यः
पञ्चमीपदज्ञात् / पदज्ञाद्पदज्ञाभ्याम्पदज्ञेभ्यः
षष्ठीपदज्ञस्यपदज्ञयोःपदज्ञानाम्
सप्तमीपदज्ञेपदज्ञयोःपदज्ञेषु
सम्बोधनहे पदज्ञहे पदज्ञेहे पदज्ञानि

अर्थ: पद (पैर) + ज्ञा (जानने वाला, परिचित कार्यज्ञ)
English: knowing places or one's own place (i.e. home), RV.; AV.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें