🕉️ 22 November 2026, Sunday · 10:43:15 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

पद्मासन (नपुंसकलिङ्ग)

कमल पीठ

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमापद्मासनम्पद्मासनेपद्मासनानि
द्वितीयापद्मासनम्पद्मासनेपद्मासनानि
तृतीयापद्मासनेनपद्मासनाभ्याम्पद्मासनैः
चतुर्थीपद्मासनायपद्मासनाभ्याम्पद्मासनेभ्यः
पञ्चमीपद्मासनात् / पद्मासनाद्पद्मासनाभ्याम्पद्मासनेभ्यः
षष्ठीपद्मासनस्यपद्मासनयोःपद्मासनानाम्
सप्तमीपद्मासनेपद्मासनयोःपद्मासनेषु
सम्बोधनहे पद्मासनहे पद्मासनेहे पद्मासनानि

अर्थ: कमल पीठ

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

पद्मासन (पुंलिङ्ग)

जगत्स्रष्टा ब्रह्मा या विशेषण

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमापद्मासनःपद्मासनौपद्मासनाः
द्वितीयापद्मासनम्पद्मासनौपद्मासनान्
तृतीयापद्मासनेनपद्मासनाभ्याम्पद्मासनैः
चतुर्थीपद्मासनायपद्मासनाभ्याम्पद्मासनेभ्यः
पञ्चमीपद्मासनात् / पद्मासनाद्पद्मासनाभ्याम्पद्मासनेभ्यः
षष्ठीपद्मासनस्यपद्मासनयोःपद्मासनानाम्
सप्तमीपद्मासनेपद्मासनयोःपद्मासनेषु
सम्बोधनहे पद्मासनहे पद्मासनौहे पद्मासनाः

अर्थ: जगत्स्रष्टा ब्रह्मा या विशेषण

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬