🕉️ 19 November 2026, Thursday · 01:15:58 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

पद्य (नपुंसकलिङ्ग)

कमल

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमापद्यम्पद्येपद्यानि
द्वितीयापद्यम्पद्येपद्यानि
तृतीयापद्येनपद्याभ्याम्पद्यैः
चतुर्थीपद्यायपद्याभ्याम्पद्येभ्यः
पञ्चमीपद्यात् / पद्याद्पद्याभ्याम्पद्येभ्यः
षष्ठीपद्यस्यपद्ययोःपद्यानाम्
सप्तमीपद्येपद्ययोःपद्येषु
सम्बोधनहे पद्यहे पद्येहे पद्यानि

अर्थ: कमल

📚 अमरकोश में:
• श्लोक (३.३.२) — पर्याय: यश
• वृत्त (३.३.८५) — पर्याय: चरित्र, बीता, दृढ़, गोल
• छन्दस् (३.३.२४७) — पर्याय: इच्छा

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

पद्य (पुंलिङ्ग)

कमल

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमापद्यःपद्यौपद्याः
द्वितीयापद्यम्पद्यौपद्यान्
तृतीयापद्येनपद्याभ्याम्पद्यैः
चतुर्थीपद्यायपद्याभ्याम्पद्येभ्यः
पञ्चमीपद्यात् / पद्याद्पद्याभ्याम्पद्येभ्यः
षष्ठीपद्यस्यपद्ययोःपद्यानाम्
सप्तमीपद्येपद्ययोःपद्येषु
सम्बोधनहे पद्यहे पद्यौहे पद्याः

अर्थ: कमल
English: (fr. 3. पद् and पद) relating or belonging to a foot, RV.; Kāṭh.

📚 अमरकोश में:
• श्लोक (३.३.२) — पर्याय: यश
• वृत्त (३.३.८५) — पर्याय: चरित्र, बीता, दृढ़, गोल
• छन्दस् (३.३.२४७) — पर्याय: इच्छा

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें