🕉️ 19 November 2026, Thursday · 09:22:16 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

पन्नग (पुंलिङ्ग)

साँप, सर्प

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमापन्नगःपन्नगौपन्नगाः
द्वितीयापन्नगम्पन्नगौपन्नगान्
तृतीयापन्नगेनपन्नगाभ्याम्पन्नगैः
चतुर्थीपन्नगायपन्नगाभ्याम्पन्नगेभ्यः
पञ्चमीपन्नगात् / पन्नगाद्पन्नगाभ्याम्पन्नगेभ्यः
षष्ठीपन्नगस्यपन्नगयोःपन्नगानाम्
सप्तमीपन्नगेपन्नगयोःपन्नगेषु
सम्बोधनहे पन्नगहे पन्नगौहे पन्नगाः

अर्थ: साँप, सर्प
संस्कृत: पर्याय: सर्प, पृदाकु, भुजग, भुजङ्ग, अहि

📚 अमरकोश में:
• साँप के और नाम (१.८.८) — पर्याय: दर्वीकर, दीर्घपृष्ठ, दन्दशूक, बिलेशय, उरग, भोगी, जिह्मग, पवनाशन

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

पन्नग (नपुंसकलिङ्ग)

सीसा

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमापन्नगम्पन्नगेपन्नगानि
द्वितीयापन्नगम्पन्नगेपन्नगानि
तृतीयापन्नगेनपन्नगाभ्याम्पन्नगैः
चतुर्थीपन्नगायपन्नगाभ्याम्पन्नगेभ्यः
पञ्चमीपन्नगात् / पन्नगाद्पन्नगाभ्याम्पन्नगेभ्यः
षष्ठीपन्नगस्यपन्नगयोःपन्नगानाम्
सप्तमीपन्नगेपन्नगयोःपन्नगेषु
सम्बोधनहे पन्नगहे पन्नगेहे पन्नगानि

अर्थ: सीसा
संस्कृत: पर्याय: सर्प, पृदाकु, भुजग, भुजङ्ग, अहि

📚 अमरकोश में:
• साँप के और नाम (१.८.८) — पर्याय: दर्वीकर, दीर्घपृष्ठ, दन्दशूक, बिलेशय, उरग, भोगी, जिह्मग, पवनाशन

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें