🕉️ 20 November 2026, Friday · 03:51:24 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

पयस्वल (पुंलिङ्ग)

दूध से भरा हुआ, यथेष्ट दूध देने वाला

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमापयस्वलःपयस्वलौपयस्वलाः
द्वितीयापयस्वलम्पयस्वलौपयस्वलान्
तृतीयापयस्वलेनपयस्वलाभ्याम्पयस्वलैः
चतुर्थीपयस्वलायपयस्वलाभ्याम्पयस्वलेभ्यः
पञ्चमीपयस्वलात् / पयस्वलाद्पयस्वलाभ्याम्पयस्वलेभ्यः
षष्ठीपयस्वलस्यपयस्वलयोःपयस्वलानाम्
सप्तमीपयस्वलेपयस्वलयोःपयस्वलेषु
सम्बोधनहे पयस्वलहे पयस्वलौहे पयस्वलाः

अर्थ: दूध से भरा हुआ, यथेष्ट दूध देने वाला

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

पयस्वल (नपुंसकलिङ्ग)

दूध से भरा हुआ, यथेष्ट दूध देने वाला

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमापयस्वलम्पयस्वलेपयस्वलानि
द्वितीयापयस्वलम्पयस्वलेपयस्वलानि
तृतीयापयस्वलेनपयस्वलाभ्याम्पयस्वलैः
चतुर्थीपयस्वलायपयस्वलाभ्याम्पयस्वलेभ्यः
पञ्चमीपयस्वलात् / पयस्वलाद्पयस्वलाभ्याम्पयस्वलेभ्यः
षष्ठीपयस्वलस्यपयस्वलयोःपयस्वलानाम्
सप्तमीपयस्वलेपयस्वलयोःपयस्वलेषु
सम्बोधनहे पयस्वलहे पयस्वलेहे पयस्वलानि

अर्थ: दूध से भरा हुआ, यथेष्ट दूध देने वाला

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें