🕉️ 20 November 2026, Friday · 09:21:37 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

परभृत्य (पुंलिङ्ग)

पर (उच्चतम, महत्तम) + भृत्य (नौकर, आश्रयी)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमापरभृत्यःपरभृत्यौपरभृत्याः
द्वितीयापरभृत्यम्परभृत्यौपरभृत्यान्
तृतीयापरभृत्येनपरभृत्याभ्याम्परभृत्यैः
चतुर्थीपरभृत्यायपरभृत्याभ्याम्परभृत्येभ्यः
पञ्चमीपरभृत्यात् / परभृत्याद्परभृत्याभ्याम्परभृत्येभ्यः
षष्ठीपरभृत्यस्यपरभृत्ययोःपरभृत्यानाम्
सप्तमीपरभृत्येपरभृत्ययोःपरभृत्येषु
सम्बोधनहे परभृत्यहे परभृत्यौहे परभृत्याः

अर्थ: पर (उच्चतम, महत्तम) + भृत्य (नौकर, आश्रयी)
English: to be nourished or supported by another (-त्व n.), Hariv.; R.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

परभृत्य (नपुंसकलिङ्ग)

पर (उच्चतम, महत्तम) + भृत्य (नौकर, आश्रयी)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमापरभृत्यम्परभृत्येपरभृत्यानि
द्वितीयापरभृत्यम्परभृत्येपरभृत्यानि
तृतीयापरभृत्येनपरभृत्याभ्याम्परभृत्यैः
चतुर्थीपरभृत्यायपरभृत्याभ्याम्परभृत्येभ्यः
पञ्चमीपरभृत्यात् / परभृत्याद्परभृत्याभ्याम्परभृत्येभ्यः
षष्ठीपरभृत्यस्यपरभृत्ययोःपरभृत्यानाम्
सप्तमीपरभृत्येपरभृत्ययोःपरभृत्येषु
सम्बोधनहे परभृत्यहे परभृत्येहे परभृत्यानि

अर्थ: पर (उच्चतम, महत्तम) + भृत्य (नौकर, आश्रयी)
English: to be nourished or supported by another (-त्व n.), Hariv.; R.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें