🕉️ 20 November 2026, Friday · 01:18:03 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

परश्वध (पुंलिङ्ग)

कुल्हाड़ी, कुठार, फरसा

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमापरश्वधःपरश्वधौपरश्वधाः
द्वितीयापरश्वधम्परश्वधौपरश्वधान्
तृतीयापरश्वधेनपरश्वधाभ्याम्परश्वधैः
चतुर्थीपरश्वधायपरश्वधाभ्याम्परश्वधेभ्यः
पञ्चमीपरश्वधात् / परश्वधाद्परश्वधाभ्याम्परश्वधेभ्यः
षष्ठीपरश्वधस्यपरश्वधयोःपरश्वधानाम्
सप्तमीपरश्वधेपरश्वधयोःपरश्वधेषु
सम्बोधनहे परश्वधहे परश्वधौहे परश्वधाः

अर्थ: कुल्हाड़ी, कुठार, फरसा
संस्कृत: पर्याय: कुठार, स्वधिति, परशु

📚 अमरकोश में:
• कुल्हाड़ी/फरसा (२.८.९२) — पर्याय: कुठार, स्वधिति, परशु

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें