🕉️ 21 November 2026, Saturday · 02:49:18 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

पराक्रम (पुंलिङ्ग)

शूरवीरता, बहादुरी, साहस

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमापराक्रमःपराक्रमौपराक्रमाः
द्वितीयापराक्रमम्पराक्रमौपराक्रमान्
तृतीयापराक्रमेणपराक्रमाभ्याम्पराक्रमैः
चतुर्थीपराक्रमायपराक्रमाभ्याम्पराक्रमेभ्यः
पञ्चमीपराक्रमात् / पराक्रमाद्पराक्रमाभ्याम्पराक्रमेभ्यः
षष्ठीपराक्रमस्यपराक्रमयोःपराक्रमाणाम्
सप्तमीपराक्रमेपराक्रमयोःपराक्रमेषु
सम्बोधनहे पराक्रमहे पराक्रमौहे पराक्रमाः

अर्थ: शूरवीरता, बहादुरी, साहस
संस्कृत: पर्याय: द्रविण, तरस्, सहस्, बल, शौर्य

📚 अमरकोश में:
• बल/शक्ति (२.८.१०२) — पर्याय: द्रविण, तरस्, सहस्, बल, शौर्य, स्थाम, शुष्म, शक्ति, प्राण

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें