🕉️ 19 November 2026, Thursday · 04:33:53 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

पराजय (पुंलिङ्ग)

परास्त करना, विजय, जीतना, अधीनीकरण, हार

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमापराजयःपराजयौपराजयाः
द्वितीयापराजयम्पराजयौपराजयान्
तृतीयापराजयेनपराजयाभ्याम्पराजयैः
चतुर्थीपराजयायपराजयाभ्याम्पराजयेभ्यः
पञ्चमीपराजयात् / पराजयाद्पराजयाभ्याम्पराजयेभ्यः
षष्ठीपराजयस्यपराजययोःपराजयानाम्
सप्तमीपराजयेपराजययोःपराजयेषु
सम्बोधनहे पराजयहे पराजयौहे पराजयाः

अर्थ: परास्त करना, विजय, जीतना, अधीनीकरण, हार
संस्कृत: पर्याय: भङ्ग, अभिषङ्ग

📚 अमरकोश में:
• युद्ध में हार (२.८.१११) — पर्याय: भंग
• अभिषंग (३.३.२९) — पर्याय: शाप

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें