🕉️ 22 November 2026, Sunday · 12:32:32 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

परिचाय्य (पुंलिङ्ग)

यज्ञानि (कुण्ड में स्थापित)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमापरिचाय्यःपरिचाय्यौपरिचाय्याः
द्वितीयापरिचाय्यम्परिचाय्यौपरिचाय्यान्
तृतीयापरिचाय्येनपरिचाय्याभ्याम्परिचाय्यैः
चतुर्थीपरिचाय्यायपरिचाय्याभ्याम्परिचाय्येभ्यः
पञ्चमीपरिचाय्यात् / परिचाय्याद्परिचाय्याभ्याम्परिचाय्येभ्यः
षष्ठीपरिचाय्यस्यपरिचाय्ययोःपरिचाय्यानाम्
सप्तमीपरिचाय्येपरिचाय्ययोःपरिचाय्येषु
सम्बोधनहे परिचाय्यहे परिचाय्यौहे परिचाय्याः

अर्थ: यज्ञानि (कुण्ड में स्थापित)
संस्कृत: पर्याय: समूह्य, उपचाय्य

📚 अमरकोश में:
• (मन्त्रों से) संस्कृत अग्नि (२.७.२२) — पर्याय: प्रणीत, समूह्य, उपचाय्य

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬