🕉️ 20 November 2026, Friday · 06:40:03 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

परिणाम (पुंलिङ्ग)

बदलना, परिवर्तन, रूपान्तरण

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमापरिणामःपरिणामौपरिणामाः
द्वितीयापरिणामम्परिणामौपरिणामान्
तृतीयापरिणामेनपरिणामाभ्याम्परिणामैः
चतुर्थीपरिणामायपरिणामाभ्याम्परिणामेभ्यः
पञ्चमीपरिणामात् / परिणामाद्परिणामाभ्याम्परिणामेभ्यः
षष्ठीपरिणामस्यपरिणामयोःपरिणामानाम्
सप्तमीपरिणामेपरिणामयोःपरिणामेषु
सम्बोधनहे परिणामहे परिणामौहे परिणामाः

अर्थ: बदलना, परिवर्तन, रूपान्तरण
संस्कृत: पर्याय: विकार, विकृति, विक्रिया

📚 अमरकोश में:
• रूपान्तर (३.२.१५) — पर्याय: विकार, विकृति, विक्रिया
• फल (३.३.२०९) — पर्याय: फ़सल, वृक्ष

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें