🕉️ 23 November 2026, Monday · 02:57:48 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

परित्याग (पुंलिङ्ग)

छोड़ना, उत्सर्ग करना, सर्वथा त्यागना, छोड़कर भाग जाना, (पत्नी आदि का) सम्बन्ध विच्छेद

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमापरित्यागःपरित्यागौपरित्यागाः
द्वितीयापरित्यागम्परित्यागौपरित्यागान्
तृतीयापरित्यागेनपरित्यागाभ्याम्परित्यागैः
चतुर्थीपरित्यागायपरित्यागाभ्याम्परित्यागेभ्यः
पञ्चमीपरित्यागात् / परित्यागाद्परित्यागाभ्याम्परित्यागेभ्यः
षष्ठीपरित्यागस्यपरित्यागयोःपरित्यागानाम्
सप्तमीपरित्यागेपरित्यागयोःपरित्यागेषु
सम्बोधनहे परित्यागहे परित्यागौहे परित्यागाः

अर्थ: छोड़ना, उत्सर्ग करना, सर्वथा त्यागना, छोड़कर भाग जाना, (पत्नी आदि का) सम्बन्ध विच्छेद

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬