🕉️ 20 November 2026, Friday · 06:03:49 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

परिधाय (पुंलिङ्ग)

नौकर-चाकर, अनुचर टहलुए

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमापरिधायःपरिधायौपरिधायाः
द्वितीयापरिधायम्परिधायौपरिधायान्
तृतीयापरिधायेनपरिधायाभ्याम्परिधायैः
चतुर्थीपरिधायायपरिधायाभ्याम्परिधायेभ्यः
पञ्चमीपरिधायात् / परिधायाद्परिधायाभ्याम्परिधायेभ्यः
षष्ठीपरिधायस्यपरिधाययोःपरिधायानाम्
सप्तमीपरिधायेपरिधाययोःपरिधायेषु
सम्बोधनहे परिधायहे परिधायौहे परिधायाः

अर्थ: नौकर-चाकर, अनुचर टहलुए

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

परिध (पुंलिङ्ग)

लोहे की छड़ या लकड़ी का मूसल जो द्वार को बंद रखने के लिए प्रयुक्त की जाय, अर्गला

🔎 आपका लिखा रूप परिधाय = चतुर्थी विभक्ति, एकवचन (रंगीन खाना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमापरिधःपरिधौपरिधाः
द्वितीयापरिधम्परिधौपरिधान्
तृतीयापरिधेनपरिधाभ्याम्परिधैः
चतुर्थीपरिधायपरिधाभ्याम्परिधेभ्यः
पञ्चमीपरिधात् / परिधाद्परिधाभ्याम्परिधेभ्यः
षष्ठीपरिधस्यपरिधयोःपरिधानाम्
सप्तमीपरिधेपरिधयोःपरिधेषु
सम्बोधनहे परिधहे परिधौहे परिधाः

अर्थ: लोहे की छड़ या लकड़ी का मूसल जो द्वार को बंद रखने के लिए प्रयुक्त की जाय, अर्गला

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें