🕉️ 22 November 2026, Sunday · 03:53:13 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

परिप्लव (पुंलिङ्ग)

बहता हुआ

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमापरिप्लवःपरिप्लवौपरिप्लवाः
द्वितीयापरिप्लवम्परिप्लवौपरिप्लवान्
तृतीयापरिप्लवेनपरिप्लवाभ्याम्परिप्लवैः
चतुर्थीपरिप्लवायपरिप्लवाभ्याम्परिप्लवेभ्यः
पञ्चमीपरिप्लवात् / परिप्लवाद्परिप्लवाभ्याम्परिप्लवेभ्यः
षष्ठीपरिप्लवस्यपरिप्लवयोःपरिप्लवानाम्
सप्तमीपरिप्लवेपरिप्लवयोःपरिप्लवेषु
सम्बोधनहे परिप्लवहे परिप्लवौहे परिप्लवाः

अर्थ: बहता हुआ
संस्कृत: पर्याय: चलन, कम्पन, कम्प्र, चल, लोल

📚 अमरकोश में:
• चंचल के और नाम (३.१.७४) — पर्याय: चंचल, तरल, पारिप्लव

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

परिप्लव (नपुंसकलिङ्ग)

बहता हुआ

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमापरिप्लवम्परिप्लवेपरिप्लवानि
द्वितीयापरिप्लवम्परिप्लवेपरिप्लवानि
तृतीयापरिप्लवेनपरिप्लवाभ्याम्परिप्लवैः
चतुर्थीपरिप्लवायपरिप्लवाभ्याम्परिप्लवेभ्यः
पञ्चमीपरिप्लवात् / परिप्लवाद्परिप्लवाभ्याम्परिप्लवेभ्यः
षष्ठीपरिप्लवस्यपरिप्लवयोःपरिप्लवानाम्
सप्तमीपरिप्लवेपरिप्लवयोःपरिप्लवेषु
सम्बोधनहे परिप्लवहे परिप्लवेहे परिप्लवानि

अर्थ: बहता हुआ
संस्कृत: पर्याय: चलन, कम्पन, कम्प्र, चल, लोल

📚 अमरकोश में:
• चंचल के और नाम (३.१.७४) — पर्याय: चंचल, तरल, पारिप्लव

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें