🕉️ 19 November 2026, Thursday · 05:56:32 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

परिभव (पुंलिङ्ग)

अपमान, क्षति पहुँचाना, प्रतिष्ठा भंग, तिरस्कार, निरादर, मानहानि

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमापरिभवःपरिभवौपरिभवाः
द्वितीयापरिभवम्परिभवौपरिभवान्
तृतीयापरिभवेणपरिभवाभ्याम्परिभवैः
चतुर्थीपरिभवायपरिभवाभ्याम्परिभवेभ्यः
पञ्चमीपरिभवात् / परिभवाद्परिभवाभ्याम्परिभवेभ्यः
षष्ठीपरिभवस्यपरिभवयोःपरिभवाणाम्
सप्तमीपरिभवेपरिभवयोःपरिभवेषु
सम्बोधनहे परिभवहे परिभवौहे परिभवाः

अर्थ: अपमान, क्षति पहुँचाना, प्रतिष्ठा भंग, तिरस्कार, निरादर, मानहानि
संस्कृत: पर्याय: अनादर, परीभाव, तिरस्क्रिया, रीढा, अवमानना

📚 अमरकोश में:
• अपमान के नाम (१.७.२४) — पर्याय: अनादर, परीभाव, तिरस्क्रिया, रीढा, अवमानना, अवज्ञा, अवहेलन, असूर्क्षण

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें