🕉️ 20 November 2026, Friday · 01:45:11 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

परोक्ष (पुंलिङ्ग)

दृष्टिपरास से परे, या बाहर, जो दिखाई न दे, अगोचर

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमापरोक्षःपरोक्षौपरोक्षाः
द्वितीयापरोक्षम्परोक्षौपरोक्षान्
तृतीयापरोक्षेणपरोक्षाभ्याम्परोक्षैः
चतुर्थीपरोक्षायपरोक्षाभ्याम्परोक्षेभ्यः
पञ्चमीपरोक्षात् / परोक्षाद्परोक्षाभ्याम्परोक्षेभ्यः
षष्ठीपरोक्षस्यपरोक्षयोःपरोक्षाणाम्
सप्तमीपरोक्षेपरोक्षयोःपरोक्षेषु
सम्बोधनहे परोक्षहे परोक्षौहे परोक्षाः

अर्थ: दृष्टिपरास से परे, या बाहर, जो दिखाई न दे, अगोचर

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

परोक्ष (नपुंसकलिङ्ग)

दृष्टिपरास से परे, या बाहर, जो दिखाई न दे, अगोचर

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमापरोक्षम्परोक्षेपरोक्षाणि
द्वितीयापरोक्षम्परोक्षेपरोक्षाणि
तृतीयापरोक्षेणपरोक्षाभ्याम्परोक्षैः
चतुर्थीपरोक्षायपरोक्षाभ्याम्परोक्षेभ्यः
पञ्चमीपरोक्षात् / परोक्षाद्परोक्षाभ्याम्परोक्षेभ्यः
षष्ठीपरोक्षस्यपरोक्षयोःपरोक्षाणाम्
सप्तमीपरोक्षेपरोक्षयोःपरोक्षेषु
सम्बोधनहे परोक्षहे परोक्षेहे परोक्षाणि

अर्थ: दृष्टिपरास से परे, या बाहर, जो दिखाई न दे, अगोचर

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें