🕉️ 23 November 2026, Monday · 04:20:34 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

पर्याविल (पुंलिङ्ग)

बड़ा गदला, मैला, मिट्टी में भरा हुआ

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमापर्याविलःपर्याविलौपर्याविलाः
द्वितीयापर्याविलम्पर्याविलौपर्याविलान्
तृतीयापर्याविलेनपर्याविलाभ्याम्पर्याविलैः
चतुर्थीपर्याविलायपर्याविलाभ्याम्पर्याविलेभ्यः
पञ्चमीपर्याविलात् / पर्याविलाद्पर्याविलाभ्याम्पर्याविलेभ्यः
षष्ठीपर्याविलस्यपर्याविलयोःपर्याविलानाम्
सप्तमीपर्याविलेपर्याविलयोःपर्याविलेषु
सम्बोधनहे पर्याविलहे पर्याविलौहे पर्याविलाः

अर्थ: बड़ा गदला, मैला, मिट्टी में भरा हुआ

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

पर्याविल (नपुंसकलिङ्ग)

बड़ा गदला, मैला, मिट्टी में भरा हुआ

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमापर्याविलम्पर्याविलेपर्याविलानि
द्वितीयापर्याविलम्पर्याविलेपर्याविलानि
तृतीयापर्याविलेनपर्याविलाभ्याम्पर्याविलैः
चतुर्थीपर्याविलायपर्याविलाभ्याम्पर्याविलेभ्यः
पञ्चमीपर्याविलात् / पर्याविलाद्पर्याविलाभ्याम्पर्याविलेभ्यः
षष्ठीपर्याविलस्यपर्याविलयोःपर्याविलानाम्
सप्तमीपर्याविलेपर्याविलयोःपर्याविलेषु
सम्बोधनहे पर्याविलहे पर्याविलेहे पर्याविलानि

अर्थ: बड़ा गदला, मैला, मिट्टी में भरा हुआ

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬