🕉️ 21 November 2026, Saturday · 08:02:33 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

पर्वकार (पुंलिङ्ग)

पर्वक (घुटने का जोड़) + आर (पीतल)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमापर्वकारःपर्वकारौपर्वकाराः
द्वितीयापर्वकारम्पर्वकारौपर्वकारान्
तृतीयापर्वकारेणपर्वकाराभ्याम्पर्वकारैः
चतुर्थीपर्वकारायपर्वकाराभ्याम्पर्वकारेभ्यः
पञ्चमीपर्वकारात् / पर्वकाराद्पर्वकाराभ्याम्पर्वकारेभ्यः
षष्ठीपर्वकारस्यपर्वकारयोःपर्वकाराणाम्
सप्तमीपर्वकारेपर्वकारयोःपर्वकारेषु
सम्बोधनहे पर्वकारहे पर्वकारौहे पर्वकाराः

अर्थ: पर्वक (घुटने का जोड़) + आर (पीतल)
English: (prob.) = next, MBh. v, 1227 (‘making arrows’ or ‘putting on a foreign dress’ Nīlak.)

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

पर्वकार (नपुंसकलिङ्ग)

पर्वक (घुटने का जोड़) + आर (पीतल)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमापर्वकारम्पर्वकारेपर्वकाराणि
द्वितीयापर्वकारम्पर्वकारेपर्वकाराणि
तृतीयापर्वकारेणपर्वकाराभ्याम्पर्वकारैः
चतुर्थीपर्वकारायपर्वकाराभ्याम्पर्वकारेभ्यः
पञ्चमीपर्वकारात् / पर्वकाराद्पर्वकाराभ्याम्पर्वकारेभ्यः
षष्ठीपर्वकारस्यपर्वकारयोःपर्वकाराणाम्
सप्तमीपर्वकारेपर्वकारयोःपर्वकारेषु
सम्बोधनहे पर्वकारहे पर्वकारेहे पर्वकाराणि

अर्थ: पर्वक (घुटने का जोड़) + आर (पीतल)
English: (prob.) = next, MBh. v, 1227 (‘making arrows’ or ‘putting on a foreign dress’ Nīlak.)

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें