🕉️ 19 November 2026, Thursday · 09:17:26 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

पर्वत (पुंलिङ्ग)

पहाड़, गिरि

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमापर्वतःपर्वतौपर्वताः
द्वितीयापर्वतम्पर्वतौपर्वतान्
तृतीयापर्वतेनपर्वताभ्याम्पर्वतैः
चतुर्थीपर्वतायपर्वताभ्याम्पर्वतेभ्यः
पञ्चमीपर्वतात् / पर्वताद्पर्वताभ्याम्पर्वतेभ्यः
षष्ठीपर्वतस्यपर्वतयोःपर्वतानाम्
सप्तमीपर्वतेपर्वतयोःपर्वतेषु
सम्बोधनहे पर्वतहे पर्वतौहे पर्वताः

अर्थ: पहाड़, गिरि
संस्कृत: पर्याय: महीध्र, शिखरिन्, क्ष्माभृत्, अहार्य, धर

📚 अमरकोश में:
• पर्वत के नाम (२.३.१) — पर्याय: महीध्र, शिखरी, क्ष्माभृत्, अहार्य, धर, अद्रि, गोत्र, गिरि, ग्रावन्, अचल
• कटक (३.३.१८) — पर्याय: कंगन, सेना
• नग, अग (३.३.२४) — पर्याय: वृक्ष

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

पर्वत (नपुंसकलिङ्ग)

पहाड़, गिरि

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमापर्वतम्पर्वतेपर्वतानि
द्वितीयापर्वतम्पर्वतेपर्वतानि
तृतीयापर्वतेनपर्वताभ्याम्पर्वतैः
चतुर्थीपर्वतायपर्वताभ्याम्पर्वतेभ्यः
पञ्चमीपर्वतात् / पर्वताद्पर्वताभ्याम्पर्वतेभ्यः
षष्ठीपर्वतस्यपर्वतयोःपर्वतानाम्
सप्तमीपर्वतेपर्वतयोःपर्वतेषु
सम्बोधनहे पर्वतहे पर्वतेहे पर्वतानि

अर्थ: पहाड़, गिरि
संस्कृत: पर्याय: महीध्र, शिखरिन्, क्ष्माभृत्, अहार्य, धर
English: (fr. पर्वन् cf. Pāṇ. v, 2, 122, Vārtt. 10, Pat.) knotty, rugged (said of mountains), RV.; AV. (according to, Ā

📚 अमरकोश में:
• पर्वत के नाम (२.३.१) — पर्याय: महीध्र, शिखरी, क्ष्माभृत्, अहार्य, धर, अद्रि, गोत्र, गिरि, ग्रावन्, अचल
• कटक (३.३.१८) — पर्याय: कंगन, सेना
• नग, अग (३.३.२४) — पर्याय: वृक्ष

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें