🕉️ 21 November 2026, Saturday · 11:50:19 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

पर्शुमय (पुंलिङ्ग)

पर्शु (कुठार, कुल्हाड़ी) + मय (एक दानव)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमापर्शुमयःपर्शुमयौपर्शुमयाः
द्वितीयापर्शुमयम्पर्शुमयौपर्शुमयान्
तृतीयापर्शुमयेनपर्शुमयाभ्याम्पर्शुमयैः
चतुर्थीपर्शुमयायपर्शुमयाभ्याम्पर्शुमयेभ्यः
पञ्चमीपर्शुमयात् / पर्शुमयाद्पर्शुमयाभ्याम्पर्शुमयेभ्यः
षष्ठीपर्शुमयस्यपर्शुमययोःपर्शुमयानाम्
सप्तमीपर्शुमयेपर्शुमययोःपर्शुमयेषु
सम्बोधनहे पर्शुमयहे पर्शुमयौहे पर्शुमयाः

अर्थ: पर्शु (कुठार, कुल्हाड़ी) + मय (एक दानव)
English: shaped like a curved knife, Nir. iv, 3.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

पर्शुमय (नपुंसकलिङ्ग)

पर्शु (कुठार, कुल्हाड़ी) + मय (उदा.कनकमय, काष्ठमय)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमापर्शुमयम्पर्शुमयेपर्शुमयानि
द्वितीयापर्शुमयम्पर्शुमयेपर्शुमयानि
तृतीयापर्शुमयेनपर्शुमयाभ्याम्पर्शुमयैः
चतुर्थीपर्शुमयायपर्शुमयाभ्याम्पर्शुमयेभ्यः
पञ्चमीपर्शुमयात् / पर्शुमयाद्पर्शुमयाभ्याम्पर्शुमयेभ्यः
षष्ठीपर्शुमयस्यपर्शुमययोःपर्शुमयानाम्
सप्तमीपर्शुमयेपर्शुमययोःपर्शुमयेषु
सम्बोधनहे पर्शुमयहे पर्शुमयेहे पर्शुमयानि

अर्थ: पर्शु (कुठार, कुल्हाड़ी) + मय (उदा.कनकमय, काष्ठमय)
English: shaped like a curved knife, Nir. iv, 3.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें