🕉️ 19 November 2026, Thursday · 11:26:11 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

पल (पुंलिङ्ग)

पुआल, भूसी

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमापलःपलौपलाः
द्वितीयापलम्पलौपलान्
तृतीयापलेनपलाभ्याम्पलैः
चतुर्थीपलायपलाभ्याम्पलेभ्यः
पञ्चमीपलात् / पलाद्पलाभ्याम्पलेभ्यः
षष्ठीपलस्यपलयोःपलानाम्
सप्तमीपलेपलयोःपलेषु
सम्बोधनहे पलहे पलौहे पलाः

अर्थ: पुआल, भूसी
संस्कृत: पर्याय: निष्क

📚 अमरकोश में:
• (निष्क (३.३.१३) — पर्याय: सोना, छाती

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

पल (नपुंसकलिङ्ग)

मांस, आमिष

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमापलम्पलेपलानि
द्वितीयापलम्पलेपलानि
तृतीयापलेनपलाभ्याम्पलैः
चतुर्थीपलायपलाभ्याम्पलेभ्यः
पञ्चमीपलात् / पलाद्पलाभ्याम्पलेभ्यः
षष्ठीपलस्यपलयोःपलानाम्
सप्तमीपलेपलयोःपलेषु
सम्बोधनहे पलहे पलेहे पलानि

अर्थ: मांस, आमिष
संस्कृत: पर्याय: निष्क

📚 अमरकोश में:
• (निष्क (३.३.१३) — पर्याय: सोना, छाती

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें