🕉️ 22 November 2026, Sunday · 02:16:33 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

पवित्रक (नपुंसकलिङ्ग)

सन या सुतली का बना जाल या रस्सा

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमापवित्रकम्पवित्रकेपवित्रकाणि
द्वितीयापवित्रकम्पवित्रकेपवित्रकाणि
तृतीयापवित्रकेणपवित्रकाभ्याम्पवित्रकैः
चतुर्थीपवित्रकायपवित्रकाभ्याम्पवित्रकेभ्यः
पञ्चमीपवित्रकात् / पवित्रकाद्पवित्रकाभ्याम्पवित्रकेभ्यः
षष्ठीपवित्रकस्यपवित्रकयोःपवित्रकाणाम्
सप्तमीपवित्रकेपवित्रकयोःपवित्रकेषु
सम्बोधनहे पवित्रकहे पवित्रकेहे पवित्रकाणि

अर्थ: सन या सुतली का बना जाल या रस्सा
संस्कृत: पर्याय: चणसूत्र

📚 अमरकोश में:
• सन के धागे का जाल (१.१०.१६) — पर्याय: शणसूत्र

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

पवित्रक (पुंलिङ्ग)

सन या सुतली का बना जाल या रस्सा

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमापवित्रकःपवित्रकौपवित्रकाः
द्वितीयापवित्रकम्पवित्रकौपवित्रकान्
तृतीयापवित्रकेणपवित्रकाभ्याम्पवित्रकैः
चतुर्थीपवित्रकायपवित्रकाभ्याम्पवित्रकेभ्यः
पञ्चमीपवित्रकात् / पवित्रकाद्पवित्रकाभ्याम्पवित्रकेभ्यः
षष्ठीपवित्रकस्यपवित्रकयोःपवित्रकाणाम्
सप्तमीपवित्रकेपवित्रकयोःपवित्रकेषु
सम्बोधनहे पवित्रकहे पवित्रकौहे पवित्रकाः

अर्थ: सन या सुतली का बना जाल या रस्सा
संस्कृत: पर्याय: चणसूत्र
English: a small sieve or strainer, KātyŚr. (See also under पवित्र)

📚 अमरकोश में:
• सन के धागे का जाल (१.१०.१६) — पर्याय: शणसूत्र

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬