🕉️ 20 November 2026, Friday · 06:45:52 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

पांसुल (पुंलिङ्ग)

दुश्चरित्र, स्वेच्छाचारी, लम्पट

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमापांसुलःपांसुलौपांसुलाः
द्वितीयापांसुलम्पांसुलौपांसुलान्
तृतीयापांसुलेनपांसुलाभ्याम्पांसुलैः
चतुर्थीपांसुलायपांसुलाभ्याम्पांसुलेभ्यः
पञ्चमीपांसुलात् / पांसुलाद्पांसुलाभ्याम्पांसुलेभ्यः
षष्ठीपांसुलस्यपांसुलयोःपांसुलानाम्
सप्तमीपांसुलेपांसुलयोःपांसुलेषु
सम्बोधनहे पांसुलहे पांसुलौहे पांसुलाः

अर्थ: दुश्चरित्र, स्वेच्छाचारी, लम्पट

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

पांसुल (नपुंसकलिङ्ग)

दुश्चरित्र, स्वेच्छाचारी, लम्पट

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमापांसुलम्पांसुलेपांसुलानि
द्वितीयापांसुलम्पांसुलेपांसुलानि
तृतीयापांसुलेनपांसुलाभ्याम्पांसुलैः
चतुर्थीपांसुलायपांसुलाभ्याम्पांसुलेभ्यः
पञ्चमीपांसुलात् / पांसुलाद्पांसुलाभ्याम्पांसुलेभ्यः
षष्ठीपांसुलस्यपांसुलयोःपांसुलानाम्
सप्तमीपांसुलेपांसुलयोःपांसुलेषु
सम्बोधनहे पांसुलहे पांसुलेहे पांसुलानि

अर्थ: दुश्चरित्र, स्वेच्छाचारी, लम्पट
English: dusty, sandy, ŚBr.; R. &c. (cf. g. सिध्मादि and, Nir. xii, 19; m. or n. a dusty place, VāyuP.)

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें