🕉️ 20 November 2026, Friday · 10:58:30 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

पाणविक (पुंलिङ्ग)

पाण (व्यापार, व्यवसाय) + विक (जलहीन)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमापाणविकःपाणविकौपाणविकाः
द्वितीयापाणविकम्पाणविकौपाणविकान्
तृतीयापाणविकेनपाणविकाभ्याम्पाणविकैः
चतुर्थीपाणविकायपाणविकाभ्याम्पाणविकेभ्यः
पञ्चमीपाणविकात् / पाणविकाद्पाणविकाभ्याम्पाणविकेभ्यः
षष्ठीपाणविकस्यपाणविकयोःपाणविकानाम्
सप्तमीपाणविकेपाणविकयोःपाणविकेषु
सम्बोधनहे पाणविकहे पाणविकौहे पाणविकाः

अर्थ: पाण (व्यापार, व्यवसाय) + विक (जलहीन)
English: (fr. पणव) relating to a drum, Kād.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

पाणविक (नपुंसकलिङ्ग)

पाण (व्यापार, व्यवसाय) + विक (जलहीन)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमापाणविकम्पाणविकेपाणविकानि
द्वितीयापाणविकम्पाणविकेपाणविकानि
तृतीयापाणविकेनपाणविकाभ्याम्पाणविकैः
चतुर्थीपाणविकायपाणविकाभ्याम्पाणविकेभ्यः
पञ्चमीपाणविकात् / पाणविकाद्पाणविकाभ्याम्पाणविकेभ्यः
षष्ठीपाणविकस्यपाणविकयोःपाणविकानाम्
सप्तमीपाणविकेपाणविकयोःपाणविकेषु
सम्बोधनहे पाणविकहे पाणविकेहे पाणविकानि

अर्थ: पाण (व्यापार, व्यवसाय) + विक (जलहीन)
English: (fr. पणव) relating to a drum, Kād.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें