🕉️ 19 November 2026, Thursday · 01:10:40 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

पातन (नपुंसकलिङ्ग)

गिरने का कारण बनना, गिराना, नीचे लाना या फेंक देना, पछाड़ देना, नीचे पटक देना

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमापातनम्पातनेपातनानि
द्वितीयापातनम्पातनेपातनानि
तृतीयापातनेनपातनाभ्याम्पातनैः
चतुर्थीपातनायपातनाभ्याम्पातनेभ्यः
पञ्चमीपातनात् / पातनाद्पातनाभ्याम्पातनेभ्यः
षष्ठीपातनस्यपातनयोःपातनानाम्
सप्तमीपातनेपातनयोःपातनेषु
सम्बोधनहे पातनहे पातनेहे पातनानि

अर्थ: गिरने का कारण बनना, गिराना, नीचे लाना या फेंक देना, पछाड़ देना, नीचे पटक देना

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

पातन (पुंलिङ्ग)

गिरने का कारण बनना, गिराना, नीचे लाना या फेंक देना, पछाड़ देना, नीचे पटक देना

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमापातनःपातनौपातनाः
द्वितीयापातनम्पातनौपातनान्
तृतीयापातनेनपातनाभ्याम्पातनैः
चतुर्थीपातनायपातनाभ्याम्पातनेभ्यः
पञ्चमीपातनात् / पातनाद्पातनाभ्याम्पातनेभ्यः
षष्ठीपातनस्यपातनयोःपातनानाम्
सप्तमीपातनेपातनयोःपातनेषु
सम्बोधनहे पातनहे पातनौहे पातनाः

अर्थ: गिरने का कारण बनना, गिराना, नीचे लाना या फेंक देना, पछाड़ देना, नीचे पटक देना
English: (fr. Caus.) causing to fall, felling, laying low, striking off or down (with gen. or ifc.), MBh.; Hariv.; Mārk

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें