🕉️ 22 November 2026, Sunday · 11:31:11 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

पात्त्र (पुंलिङ्ग)

पातात् त्रायते इति पापों से छुटकारा दिलाने वाला

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमापात्त्रःपात्त्रौपात्त्राः
द्वितीयापात्त्रम्पात्त्रौपात्त्रान्
तृतीयापात्त्रेणपात्त्राभ्याम्पात्त्रैः
चतुर्थीपात्त्रायपात्त्राभ्याम्पात्त्रेभ्यः
पञ्चमीपात्त्रात् / पात्त्राद्पात्त्राभ्याम्पात्त्रेभ्यः
षष्ठीपात्त्रस्यपात्त्रयोःपात्त्राणाम्
सप्तमीपात्त्रेपात्त्रयोःपात्त्रेषु
सम्बोधनहे पात्त्रहे पात्त्रौहे पात्त्राः

अर्थ: पातात् त्रायते इति पापों से छुटकारा दिलाने वाला

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

पात्त्र (नपुंसकलिङ्ग)

पातात् त्रायते इति पापों से छुटकारा दिलाने वाला

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमापात्त्रम्पात्त्रेपात्त्राणि
द्वितीयापात्त्रम्पात्त्रेपात्त्राणि
तृतीयापात्त्रेणपात्त्राभ्याम्पात्त्रैः
चतुर्थीपात्त्रायपात्त्राभ्याम्पात्त्रेभ्यः
पञ्चमीपात्त्रात् / पात्त्राद्पात्त्राभ्याम्पात्त्रेभ्यः
षष्ठीपात्त्रस्यपात्त्रयोःपात्त्राणाम्
सप्तमीपात्त्रेपात्त्रयोःपात्त्रेषु
सम्बोधनहे पात्त्रहे पात्त्रेहे पात्त्राणि

अर्थ: पातात् त्रायते इति पापों से छुटकारा दिलाने वाला

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬