🕉️ 21 November 2026, Saturday · 09:09:45 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

पात्रतर (पुंलिङ्ग)

पात्र (पीने का बर्तन, प्याला) + तर (पार जाना, पार करना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमापात्रतरःपात्रतरौपात्रतराः
द्वितीयापात्रतरम्पात्रतरौपात्रतरान्
तृतीयापात्रतरेणपात्रतराभ्याम्पात्रतरैः
चतुर्थीपात्रतरायपात्रतराभ्याम्पात्रतरेभ्यः
पञ्चमीपात्रतरात् / पात्रतराद्पात्रतराभ्याम्पात्रतरेभ्यः
षष्ठीपात्रतरस्यपात्रतरयोःपात्रतराणाम्
सप्तमीपात्रतरेपात्रतरयोःपात्रतरेषु
सम्बोधनहे पात्रतरहे पात्रतरौहे पात्रतराः

अर्थ: पात्र (पीने का बर्तन, प्याला) + तर (पार जाना, पार करना)
English: worthier than (abl.), Hariv.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

पात्रतर (नपुंसकलिङ्ग)

पात्र (पीने का बर्तन, प्याला) + तर (पार जाना, पार करना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमापात्रतरम्पात्रतरेपात्रतराणि
द्वितीयापात्रतरम्पात्रतरेपात्रतराणि
तृतीयापात्रतरेणपात्रतराभ्याम्पात्रतरैः
चतुर्थीपात्रतरायपात्रतराभ्याम्पात्रतरेभ्यः
पञ्चमीपात्रतरात् / पात्रतराद्पात्रतराभ्याम्पात्रतरेभ्यः
षष्ठीपात्रतरस्यपात्रतरयोःपात्रतराणाम्
सप्तमीपात्रतरेपात्रतरयोःपात्रतरेषु
सम्बोधनहे पात्रतरहे पात्रतरेहे पात्रतराणि

अर्थ: पात्र (पीने का बर्तन, प्याला) + तर (पार जाना, पार करना)
English: worthier than (abl.), Hariv.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें