🕉️ 19 November 2026, Thursday · 01:40:24 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

पादक (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमापादकःपादकौपादकाः
द्वितीयापादकम्पादकौपादकान्
तृतीयापादकेनपादकाभ्याम्पादकैः
चतुर्थीपादकायपादकाभ्याम्पादकेभ्यः
पञ्चमीपादकात् / पादकाद्पादकाभ्याम्पादकेभ्यः
षष्ठीपादकस्यपादकयोःपादकानाम्
सप्तमीपादकेपादकयोःपादकेषु
सम्बोधनहे पादकहे पादकौहे पादकाः

अर्थ: —
English: a small foot, RV. viii, 33, 19

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

पादक (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमापादकम्पादकेपादकानि
द्वितीयापादकम्पादकेपादकानि / पादानि
तृतीयापादकेन / पाद्नापादकाभ्याम् / पादभ्याम्पादकैः / पादभिः
चतुर्थीपादकाय / पाद्नेपादकाभ्याम् / पादभ्याम्पादकेभ्यः / पादभ्यः
पञ्चमीपादकात् / पादकाद् / पाद्नःपादकाभ्याम् / पादभ्याम्पादकेभ्यः / पादभ्यः
षष्ठीपादकस्य / पाद्नःपादकयोः / पाद्नोःपादकानाम् / पाद्नाम्
सप्तमीपादके / पादनि / पाद्निपादकयोः / पाद्नोःपादकेषु / पादसु
सम्बोधनहे पादकहे पादकेहे पादकानि

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें