🕉️ 23 November 2026, Monday · 01:13:09 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

पारायणिक (पुंलिङ्ग)

व्याख्यानदाता, पुराण तथा अन्य धार्मिक ग्रन्थों का पाठ करने वाला

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमापारायणिकःपारायणिकौपारायणिकाः
द्वितीयापारायणिकम्पारायणिकौपारायणिकान्
तृतीयापारायणिकेनपारायणिकाभ्याम्पारायणिकैः
चतुर्थीपारायणिकायपारायणिकाभ्याम्पारायणिकेभ्यः
पञ्चमीपारायणिकात् / पारायणिकाद्पारायणिकाभ्याम्पारायणिकेभ्यः
षष्ठीपारायणिकस्यपारायणिकयोःपारायणिकानाम्
सप्तमीपारायणिकेपारायणिकयोःपारायणिकेषु
सम्बोधनहे पारायणिकहे पारायणिकौहे पारायणिकाः

अर्थ: व्याख्यानदाता, पुराण तथा अन्य धार्मिक ग्रन्थों का पाठ करने वाला

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

पारायणिक (नपुंसकलिङ्ग)

व्याख्यानदाता, पुराण तथा अन्य धार्मिक ग्रन्थों का पाठ करने वाला

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमापारायणिकम्पारायणिकेपारायणिकानि
द्वितीयापारायणिकम्पारायणिकेपारायणिकानि
तृतीयापारायणिकेनपारायणिकाभ्याम्पारायणिकैः
चतुर्थीपारायणिकायपारायणिकाभ्याम्पारायणिकेभ्यः
पञ्चमीपारायणिकात् / पारायणिकाद्पारायणिकाभ्याम्पारायणिकेभ्यः
षष्ठीपारायणिकस्यपारायणिकयोःपारायणिकानाम्
सप्तमीपारायणिकेपारायणिकयोःपारायणिकेषु
सम्बोधनहे पारायणिकहे पारायणिकेहे पारायणिकानि

अर्थ: व्याख्यानदाता, पुराण तथा अन्य धार्मिक ग्रन्थों का पाठ करने वाला
English: one who goes through or studies, Pāṇ. v, 1, 72

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬