🕉️ 23 November 2026, Monday · 03:10:28 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

पार्थक्य (नपुंसकलिङ्ग)

पृथकता, अलहदगी, अलग २ होने का भाव, अकेलापन, अनेकता

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमापार्थक्यम्पार्थक्येपार्थक्यानि
द्वितीयापार्थक्यम्पार्थक्येपार्थक्यानि
तृतीयापार्थक्येनपार्थक्याभ्याम्पार्थक्यैः
चतुर्थीपार्थक्यायपार्थक्याभ्याम्पार्थक्येभ्यः
पञ्चमीपार्थक्यात् / पार्थक्याद्पार्थक्याभ्याम्पार्थक्येभ्यः
षष्ठीपार्थक्यस्यपार्थक्ययोःपार्थक्यानाम्
सप्तमीपार्थक्येपार्थक्ययोःपार्थक्येषु
सम्बोधनहे पार्थक्यहे पार्थक्येहे पार्थक्यानि

अर्थ: पृथकता, अलहदगी, अलग २ होने का भाव, अकेलापन, अनेकता

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬