🕉️ 21 November 2026, Saturday · 11:41:23 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

पार्थिव (पुंलिङ्ग)

मिट्टी का बना हुआ, पृथ्वी संबंधी, भूमिसंबंधी, धरती से संबंध रखने वाला

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमापार्थिवःपार्थिवौपार्थिवाः
द्वितीयापार्थिवम्पार्थिवौपार्थिवान्
तृतीयापार्थिवेनपार्थिवाभ्याम्पार्थिवैः
चतुर्थीपार्थिवायपार्थिवाभ्याम्पार्थिवेभ्यः
पञ्चमीपार्थिवात् / पार्थिवाद्पार्थिवाभ्याम्पार्थिवेभ्यः
षष्ठीपार्थिवस्यपार्थिवयोःपार्थिवानाम्
सप्तमीपार्थिवेपार्थिवयोःपार्थिवेषु
सम्बोधनहे पार्थिवहे पार्थिवौहे पार्थिवाः

अर्थ: मिट्टी का बना हुआ, पृथ्वी संबंधी, भूमिसंबंधी, धरती से संबंध रखने वाला
संस्कृत: पर्याय: राज्, क्ष्माभृत्, नृप, भूप, महीक्षित्

📚 अमरकोश में:
• राजा के नाम (२.८.१) — पर्याय: राजा, राट्, क्ष्माभृत्, नृप, भूप, महीक्षित्

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

पार्थिव (नपुंसकलिङ्ग)

मिट्टी का बना हुआ, पृथ्वी संबंधी, भूमिसंबंधी, धरती से संबंध रखने वाला

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमापार्थिवम्पार्थिवेपार्थिवानि
द्वितीयापार्थिवम्पार्थिवेपार्थिवानि
तृतीयापार्थिवेनपार्थिवाभ्याम्पार्थिवैः
चतुर्थीपार्थिवायपार्थिवाभ्याम्पार्थिवेभ्यः
पञ्चमीपार्थिवात् / पार्थिवाद्पार्थिवाभ्याम्पार्थिवेभ्यः
षष्ठीपार्थिवस्यपार्थिवयोःपार्थिवानाम्
सप्तमीपार्थिवेपार्थिवयोःपार्थिवेषु
सम्बोधनहे पार्थिवहे पार्थिवेहे पार्थिवानि

अर्थ: मिट्टी का बना हुआ, पृथ्वी संबंधी, भूमिसंबंधी, धरती से संबंध रखने वाला
संस्कृत: पर्याय: राज्, क्ष्माभृत्, नृप, भूप, महीक्षित्

📚 अमरकोश में:
• राजा के नाम (२.८.१) — पर्याय: राजा, राट्, क्ष्माभृत्, नृप, भूप, महीक्षित्

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें