🕉️ 22 November 2026, Sunday · 02:58:24 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

पार्श्व (पुंलिङ्ग)

युधिष्ठिर, भीम और अर्जुन का मातृकुलसूचक नाम, परन्तु अर्जुन का विशेषरूप से

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमापार्श्वःपार्श्वौपार्श्वाः
द्वितीयापार्श्वम्पार्श्वौपार्श्वान्
तृतीयापार्श्वेनपार्श्वाभ्याम्पार्श्वैः
चतुर्थीपार्श्वायपार्श्वाभ्याम्पार्श्वेभ्यः
पञ्चमीपार्श्वात् / पार्श्वाद्पार्श्वाभ्याम्पार्श्वेभ्यः
षष्ठीपार्श्वस्यपार्श्वयोःपार्श्वानाम्
सप्तमीपार्श्वेपार्श्वयोःपार्श्वेषु
सम्बोधनहे पार्श्वहे पार्श्वौहे पार्श्वाः

अर्थ: युधिष्ठिर, भीम और अर्जुन का मातृकुलसूचक नाम, परन्तु अर्जुन का विशेषरूप से

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

पार्श्व (नपुंसकलिङ्ग)

काँख से नीचे का शरीर का भाग, स्थान जहाँ पसलियाँ है

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमापार्श्वम्पार्श्वेपार्श्वानि
द्वितीयापार्श्वम्पार्श्वेपार्श्वानि
तृतीयापार्श्वेनपार्श्वाभ्याम्पार्श्वैः
चतुर्थीपार्श्वायपार्श्वाभ्याम्पार्श्वेभ्यः
पञ्चमीपार्श्वात् / पार्श्वाद्पार्श्वाभ्याम्पार्श्वेभ्यः
षष्ठीपार्श्वस्यपार्श्वयोःपार्श्वानाम्
सप्तमीपार्श्वेपार्श्वयोःपार्श्वेषु
सम्बोधनहे पार्श्वहे पार्श्वेहे पार्श्वानि

अर्थ: काँख से नीचे का शरीर का भाग, स्थान जहाँ पसलियाँ है

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें