🕉️ 20 November 2026, Friday · 01:03:21 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

पिच्छ (नपुंसकलिङ्ग)

पूँछ का पर (जैसे मौर का)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमापिच्छम्पिच्छेपिच्छानि
द्वितीयापिच्छम्पिच्छेपिच्छानि
तृतीयापिच्छेनपिच्छाभ्याम्पिच्छैः
चतुर्थीपिच्छायपिच्छाभ्याम्पिच्छेभ्यः
पञ्चमीपिच्छात् / पिच्छाद्पिच्छाभ्याम्पिच्छेभ्यः
षष्ठीपिच्छस्यपिच्छयोःपिच्छानाम्
सप्तमीपिच्छेपिच्छयोःपिच्छेषु
सम्बोधनहे पिच्छहे पिच्छेहे पिच्छानि

अर्थ: पूँछ का पर (जैसे मौर का)
संस्कृत: पर्याय: शिखण्ड, बर्ह

📚 अमरकोश में:
• मोरपंख (२.५.३४) — पर्याय: शिखण्ड, बर्ह

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

पिच्छ (पुंलिङ्ग)

पूँछ

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमापिच्छःपिच्छौपिच्छाः
द्वितीयापिच्छम्पिच्छौपिच्छान्
तृतीयापिच्छेनपिच्छाभ्याम्पिच्छैः
चतुर्थीपिच्छायपिच्छाभ्याम्पिच्छेभ्यः
पञ्चमीपिच्छात् / पिच्छाद्पिच्छाभ्याम्पिच्छेभ्यः
षष्ठीपिच्छस्यपिच्छयोःपिच्छानाम्
सप्तमीपिच्छेपिच्छयोःपिच्छेषु
सम्बोधनहे पिच्छहे पिच्छौहे पिच्छाः

अर्थ: पूँछ
संस्कृत: पर्याय: शिखण्ड, बर्ह

📚 अमरकोश में:
• मोरपंख (२.५.३४) — पर्याय: शिखण्ड, बर्ह

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें