🕉️ 22 November 2026, Sunday · 01:23:54 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

पिञ्जलक (पुंलिङ्ग)

पिञ्ज (हत्या, वध) + लक (मस्तक)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमापिञ्जलकःपिञ्जलकौपिञ्जलकाः
द्वितीयापिञ्जलकम्पिञ्जलकौपिञ्जलकान्
तृतीयापिञ्जलकेनपिञ्जलकाभ्याम्पिञ्जलकैः
चतुर्थीपिञ्जलकायपिञ्जलकाभ्याम्पिञ्जलकेभ्यः
पञ्चमीपिञ्जलकात् / पिञ्जलकाद्पिञ्जलकाभ्याम्पिञ्जलकेभ्यः
षष्ठीपिञ्जलकस्यपिञ्जलकयोःपिञ्जलकानाम्
सप्तमीपिञ्जलकेपिञ्जलकयोःपिञ्जलकेषु
सम्बोधनहे पिञ्जलकहे पिञ्जलकौहे पिञ्जलकाः

अर्थ: पिञ्ज (हत्या, वध) + लक (मस्तक)
English: See उत्-पिञ्जलक, समुत्-प्°.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

पिञ्जलक (नपुंसकलिङ्ग)

पिञ्ज (हत्या, वध) + लक (मस्तक)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमापिञ्जलकम्पिञ्जलकेपिञ्जलकानि
द्वितीयापिञ्जलकम्पिञ्जलकेपिञ्जलकानि
तृतीयापिञ्जलकेनपिञ्जलकाभ्याम्पिञ्जलकैः
चतुर्थीपिञ्जलकायपिञ्जलकाभ्याम्पिञ्जलकेभ्यः
पञ्चमीपिञ्जलकात् / पिञ्जलकाद्पिञ्जलकाभ्याम्पिञ्जलकेभ्यः
षष्ठीपिञ्जलकस्यपिञ्जलकयोःपिञ्जलकानाम्
सप्तमीपिञ्जलकेपिञ्जलकयोःपिञ्जलकेषु
सम्बोधनहे पिञ्जलकहे पिञ्जलकेहे पिञ्जलकानि

अर्थ: पिञ्ज (हत्या, वध) + लक (मस्तक)
English: See उत्-पिञ्जलक, समुत्-प्°.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬