🕉️ 20 November 2026, Friday · 08:21:59 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

पित्तल (पुंलिङ्ग)

पित्त बहुल, जिसमें पित्त की अधिकता हो

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमापित्तलःपित्तलौपित्तलाः
द्वितीयापित्तलम्पित्तलौपित्तलान्
तृतीयापित्तलेनपित्तलाभ्याम्पित्तलैः
चतुर्थीपित्तलायपित्तलाभ्याम्पित्तलेभ्यः
पञ्चमीपित्तलात् / पित्तलाद्पित्तलाभ्याम्पित्तलेभ्यः
षष्ठीपित्तलस्यपित्तलयोःपित्तलानाम्
सप्तमीपित्तलेपित्तलयोःपित्तलेषु
सम्बोधनहे पित्तलहे पित्तलौहे पित्तलाः

अर्थ: पित्त बहुल, जिसमें पित्त की अधिकता हो

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

पित्तल (नपुंसकलिङ्ग)

पित्त बहुल, जिसमें पित्त की अधिकता हो

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमापित्तलम्पित्तलेपित्तलानि
द्वितीयापित्तलम्पित्तलेपित्तलानि
तृतीयापित्तलेनपित्तलाभ्याम्पित्तलैः
चतुर्थीपित्तलायपित्तलाभ्याम्पित्तलेभ्यः
पञ्चमीपित्तलात् / पित्तलाद्पित्तलाभ्याम्पित्तलेभ्यः
षष्ठीपित्तलस्यपित्तलयोःपित्तलानाम्
सप्तमीपित्तलेपित्तलयोःपित्तलेषु
सम्बोधनहे पित्तलहे पित्तलेहे पित्तलानि

अर्थ: पित्त बहुल, जिसमें पित्त की अधिकता हो

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें