🕉️ 22 November 2026, Sunday · 09:47:21 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

पित्तहर (पुंलिङ्ग)

पित्त के प्रकोप को शान्त करने वाला

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमापित्तहरःपित्तहरौपित्तहराः
द्वितीयापित्तहरम्पित्तहरौपित्तहरान्
तृतीयापित्तहरेणपित्तहराभ्याम्पित्तहरैः
चतुर्थीपित्तहरायपित्तहराभ्याम्पित्तहरेभ्यः
पञ्चमीपित्तहरात् / पित्तहराद्पित्तहराभ्याम्पित्तहरेभ्यः
षष्ठीपित्तहरस्यपित्तहरयोःपित्तहराणाम्
सप्तमीपित्तहरेपित्तहरयोःपित्तहरेषु
सम्बोधनहे पित्तहरहे पित्तहरौहे पित्तहराः

अर्थ: पित्त के प्रकोप को शान्त करने वाला

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

पित्तहर (नपुंसकलिङ्ग)

पित्त के प्रकोप को शान्त करने वाला

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमापित्तहरम्पित्तहरेपित्तहराणि
द्वितीयापित्तहरम्पित्तहरेपित्तहराणि
तृतीयापित्तहरेणपित्तहराभ्याम्पित्तहरैः
चतुर्थीपित्तहरायपित्तहराभ्याम्पित्तहरेभ्यः
पञ्चमीपित्तहरात् / पित्तहराद्पित्तहराभ्याम्पित्तहरेभ्यः
षष्ठीपित्तहरस्यपित्तहरयोःपित्तहराणाम्
सप्तमीपित्तहरेपित्तहरयोःपित्तहरेषु
सम्बोधनहे पित्तहरहे पित्तहरेहे पित्तहराणि

अर्थ: पित्त के प्रकोप को शान्त करने वाला

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬