🕉️ 21 November 2026, Saturday · 02:41:52 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

पित्र्य (पुंलिङ्ग)

पैतृक, बपौती का, पुश्तैनी

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमापित्र्यःपित्र्यौपित्र्याः
द्वितीयापित्र्यम्पित्र्यौपित्र्यान्
तृतीयापित्र्येणपित्र्याभ्याम्पित्र्यैः
चतुर्थीपित्र्यायपित्र्याभ्याम्पित्र्येभ्यः
पञ्चमीपित्र्यात् / पित्र्याद्पित्र्याभ्याम्पित्र्येभ्यः
षष्ठीपित्र्यस्यपित्र्ययोःपित्र्याणाम्
सप्तमीपित्र्येपित्र्ययोःपित्र्येषु
सम्बोधनहे पित्र्यहे पित्र्यौहे पित्र्याः

अर्थ: पैतृक, बपौती का, पुश्तैनी

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

पित्र्य (नपुंसकलिङ्ग)

पैतृक, बपौती का, पुश्तैनी

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमापित्र्यम्पित्र्येपित्र्याणि
द्वितीयापित्र्यम्पित्र्येपित्र्याणि
तृतीयापित्र्येणपित्र्याभ्याम्पित्र्यैः
चतुर्थीपित्र्यायपित्र्याभ्याम्पित्र्येभ्यः
पञ्चमीपित्र्यात् / पित्र्याद्पित्र्याभ्याम्पित्र्येभ्यः
षष्ठीपित्र्यस्यपित्र्ययोःपित्र्याणाम्
सप्तमीपित्र्येपित्र्ययोःपित्र्येषु
सम्बोधनहे पित्र्यहे पित्र्येहे पित्र्याणि

अर्थ: पैतृक, बपौती का, पुश्तैनी

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें