🕉️ 20 November 2026, Friday · 07:14:05 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

पीततैल (पुंलिङ्ग)

पीत (परिव्याप्त, सिक्त) + तैल (धूप)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमापीततैलःपीततैलौपीततैलाः
द्वितीयापीततैलम्पीततैलौपीततैलान्
तृतीयापीततैलेनपीततैलाभ्याम्पीततैलैः
चतुर्थीपीततैलायपीततैलाभ्याम्पीततैलेभ्यः
पञ्चमीपीततैलात् / पीततैलाद्पीततैलाभ्याम्पीततैलेभ्यः
षष्ठीपीततैलस्यपीततैलयोःपीततैलानाम्
सप्तमीपीततैलेपीततैलयोःपीततैलेषु
सम्बोधनहे पीततैलहे पीततैलौहे पीततैलाः

अर्थ: पीत (परिव्याप्त, सिक्त) + तैल (धूप)
English: one who has drunk oil, filled with oil (cf. तैल-पीत)

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

पीततैल (नपुंसकलिङ्ग)

पीत (परिव्याप्त, सिक्त) + तैल (धूप)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमापीततैलम्पीततैलेपीततैलानि
द्वितीयापीततैलम्पीततैलेपीततैलानि
तृतीयापीततैलेनपीततैलाभ्याम्पीततैलैः
चतुर्थीपीततैलायपीततैलाभ्याम्पीततैलेभ्यः
पञ्चमीपीततैलात् / पीततैलाद्पीततैलाभ्याम्पीततैलेभ्यः
षष्ठीपीततैलस्यपीततैलयोःपीततैलानाम्
सप्तमीपीततैलेपीततैलयोःपीततैलेषु
सम्बोधनहे पीततैलहे पीततैलेहे पीततैलानि

अर्थ: पीत (परिव्याप्त, सिक्त) + तैल (धूप)
English: one who has drunk oil, filled with oil (cf. तैल-पीत)

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें