🕉️ 19 November 2026, Thursday · 04:39:20 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

पुण्य (पुंलिङ्ग)

पवित्र, पुनीत, शुचि

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमापुण्यःपुण्यौपुण्याः
द्वितीयापुण्यम्पुण्यौपुण्यान्
तृतीयापुण्येनपुण्याभ्याम्पुण्यैः
चतुर्थीपुण्यायपुण्याभ्याम्पुण्येभ्यः
पञ्चमीपुण्यात् / पुण्याद्पुण्याभ्याम्पुण्येभ्यः
षष्ठीपुण्यस्यपुण्ययोःपुण्यानाम्
सप्तमीपुण्येपुण्ययोःपुण्येषु
सम्बोधनहे पुण्यहे पुण्यौहे पुण्याः

अर्थ: पवित्र, पुनीत, शुचि
संस्कृत: पर्याय: कुबेर, त्र्यम्बकसख, यक्षराज्, गुह्यकेश्वर, मनुष्यधर्मन्

📚 अमरकोश में:
• धर्म (३.३.१४७) — पर्याय: यमराज, न्याय, स्वभाव, आचार, सोमपान
• धर्म/पुण्य के नाम (१.४.२५) — पर्याय: धर्म, श्रेयस्, सुकृत, वृष

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

पुण्य (नपुंसकलिङ्ग)

पवित्र, पुनीत, शुचि

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमापुण्यम्पुण्येपुण्यानि
द्वितीयापुण्यम्पुण्येपुण्यानि
तृतीयापुण्येनपुण्याभ्याम्पुण्यैः
चतुर्थीपुण्यायपुण्याभ्याम्पुण्येभ्यः
पञ्चमीपुण्यात् / पुण्याद्पुण्याभ्याम्पुण्येभ्यः
षष्ठीपुण्यस्यपुण्ययोःपुण्यानाम्
सप्तमीपुण्येपुण्ययोःपुण्येषु
सम्बोधनहे पुण्यहे पुण्येहे पुण्यानि

अर्थ: पवित्र, पुनीत, शुचि
संस्कृत: पर्याय: कुबेर, त्र्यम्बकसख, यक्षराज्, गुह्यकेश्वर, मनुष्यधर्मन्

📚 अमरकोश में:
• धर्म (३.३.१४७) — पर्याय: यमराज, न्याय, स्वभाव, आचार, सोमपान
• धर्म/पुण्य के नाम (१.४.२५) — पर्याय: धर्म, श्रेयस्, सुकृत, वृष

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें