🕉️ 19 November 2026, Thursday · 11:28:58 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

पुर (नपुंसकलिङ्ग)

नगर, शहर (बड़े बड़े विशाल भवनों से युक्त, चारों ओर परिखा से घिरा हुआ, तथा विस्तार में जो एक कोस से कम न हो)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमापुरम्पुरेपुराणि
द्वितीयापुरम्पुरेपुराणि
तृतीयापुरेणपुराभ्याम्पुरैः
चतुर्थीपुरायपुराभ्याम्पुरेभ्यः
पञ्चमीपुरात् / पुराद्पुराभ्याम्पुरेभ्यः
षष्ठीपुरस्यपुरयोःपुराणाम्
सप्तमीपुरेपुरयोःपुरेषु
सम्बोधनहे पुरहे पुरेहे पुराणि

अर्थ: नगर, शहर (बड़े बड़े विशाल भवनों से युक्त, चारों ओर परिखा से घिरा हुआ, तथा विस्तार में जो एक कोस से कम न हो)
संस्कृत: पर्याय: शाखानगर, अधिष्ठान, निगम

📚 अमरकोश में:
• गुग्गुल के नाम (२.४.३४) — पर्याय: कुम्भ, उलूखलक, कौशिक, गुग्गुलु

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें