🕉️ 20 November 2026, Friday · 04:38:41 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

पुराजा (पुंलिङ्ग)

पुर (किला, दुर्ग) + अजा (अनादि")

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमापुराजाःपुराजौपुराजाः
द्वितीयापुराजाम्पुराजौपुराजः
तृतीयापुराजापुराजाभ्याम्पुराजाभिः
चतुर्थीपुराजेपुराजाभ्याम्पुराजाभ्यः
पञ्चमीपुराजःपुराजाभ्याम्पुराजाभ्यः
षष्ठीपुराजःपुराजोःपुराजाम्
सप्तमीपुराजिपुराजोःपुराजासु
सम्बोधनहे पुराजाःहे पुराजौहे पुराजाः

अर्थ: पुर (किला, दुर्ग) + अजा (अनादि")
English: former, existing from old, primeval, RV.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

पुराजा (नपुंसकलिङ्ग)

पुर (किला, दुर्ग) + अजा (अनादि")

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमापुराजम्पुराजेपुराजानि
द्वितीयापुराजम्पुराजेपुराजानि
तृतीयापुराजेनपुराजाभ्याम्पुराजैः
चतुर्थीपुराजायपुराजाभ्याम्पुराजेभ्यः
पञ्चमीपुराजात् / पुराजाद्पुराजाभ्याम्पुराजेभ्यः
षष्ठीपुराजस्यपुराजयोःपुराजानाम्
सप्तमीपुराजेपुराजयोःपुराजेषु
सम्बोधनहे पुराजहे पुराजेहे पुराजानि

अर्थ: पुर (किला, दुर्ग) + अजा (अनादि")
English: former, existing from old, primeval, RV.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें