🕉️ 20 November 2026, Friday · 01:17:36 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

पुरीषण (पुंलिङ्ग)

मल, विष्ठा

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमापुरीषणःपुरीषणौपुरीषणाः
द्वितीयापुरीषणम्पुरीषणौपुरीषणान्
तृतीयापुरीषणेनपुरीषणाभ्याम्पुरीषणैः
चतुर्थीपुरीषणायपुरीषणाभ्याम्पुरीषणेभ्यः
पञ्चमीपुरीषणात् / पुरीषणाद्पुरीषणाभ्याम्पुरीषणेभ्यः
षष्ठीपुरीषणस्यपुरीषणयोःपुरीषणानाम्
सप्तमीपुरीषणेपुरीषणयोःपुरीषणेषु
सम्बोधनहे पुरीषणहे पुरीषणौहे पुरीषणाः

अर्थ: मल, विष्ठा

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

पुरीषण (नपुंसकलिङ्ग)

मलोत्सर्ग करना, मलत्याग करना

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमापुरीषणम्पुरीषणेपुरीषणानि
द्वितीयापुरीषणम्पुरीषणेपुरीषणानि
तृतीयापुरीषणेनपुरीषणाभ्याम्पुरीषणैः
चतुर्थीपुरीषणायपुरीषणाभ्याम्पुरीषणेभ्यः
पञ्चमीपुरीषणात् / पुरीषणाद्पुरीषणाभ्याम्पुरीषणेभ्यः
षष्ठीपुरीषणस्यपुरीषणयोःपुरीषणानाम्
सप्तमीपुरीषणेपुरीषणयोःपुरीषणेषु
सम्बोधनहे पुरीषणहे पुरीषणेहे पुरीषणानि

अर्थ: मलोत्सर्ग करना, मलत्याग करना

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें