🕉️ 19 November 2026, Thursday · 12:08:04 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

पुल (पुंलिङ्ग)

महान्, विशाल, व्यापक विस्तृत

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमापुलःपुलौपुलाः
द्वितीयापुलम्पुलौपुलान्
तृतीयापुलेनपुलाभ्याम्पुलैः
चतुर्थीपुलायपुलाभ्याम्पुलेभ्यः
पञ्चमीपुलात् / पुलाद्पुलाभ्याम्पुलेभ्यः
षष्ठीपुलस्यपुलयोःपुलानाम्
सप्तमीपुलेपुलयोःपुलेषु
सम्बोधनहे पुलहे पुलौहे पुलाः

अर्थ: महान्, विशाल, व्यापक विस्तृत

📚 अमरकोश में:
• वरण (३.३.६४) — पर्याय: बाँध

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

पुल (नपुंसकलिङ्ग)

महान्, विशाल, व्यापक विस्तृत

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमापुलम्पुलेपुलानि
द्वितीयापुलम्पुलेपुलानि
तृतीयापुलेनपुलाभ्याम्पुलैः
चतुर्थीपुलायपुलाभ्याम्पुलेभ्यः
पञ्चमीपुलात् / पुलाद्पुलाभ्याम्पुलेभ्यः
षष्ठीपुलस्यपुलयोःपुलानाम्
सप्तमीपुलेपुलयोःपुलेषु
सम्बोधनहे पुलहे पुलेहे पुलानि

अर्थ: महान्, विशाल, व्यापक विस्तृत

📚 अमरकोश में:
• वरण (३.३.६४) — पर्याय: बाँध

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें