🕉️ 22 November 2026, Sunday · 03:21:25 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

पुलस्ति (पुंलिङ्ग)

एक ऋषि का नाम, ब्रह्मा का एक मानस पुत्र

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमापुलस्तिःपुलस्तीपुलस्तयः
द्वितीयापुलस्तिम्पुलस्तीपुलस्तीन्
तृतीयापुलस्तिनापुलस्तिभ्याम्पुलस्तिभिः
चतुर्थीपुलस्तयेपुलस्तिभ्याम्पुलस्तिभ्यः
पञ्चमीपुलस्तेःपुलस्तिभ्याम्पुलस्तिभ्यः
षष्ठीपुलस्तेःपुलस्त्योःपुलस्तीनाम्
सप्तमीपुलस्तौपुलस्त्योःपुलस्तिषु
सम्बोधनहे पुलस्तेहे पुलस्तीहे पुलस्तयः

अर्थ: एक ऋषि का नाम, ब्रह्मा का एक मानस पुत्र

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

पुलस्ति (नपुंसकलिङ्ग)

एक ऋषि का नाम, ब्रह्मा का एक मानस पुत्र

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमापुलस्तिपुलस्तिनीपुलस्तीनि
द्वितीयापुलस्तिपुलस्तिनीपुलस्तीनि
तृतीयापुलस्तिनापुलस्तिभ्याम्पुलस्तिभिः
चतुर्थीपुलस्तिने / पुलस्तयेपुलस्तिभ्याम्पुलस्तिभ्यः
पञ्चमीपुलस्तिनः / पुलस्तेःपुलस्तिभ्याम्पुलस्तिभ्यः
षष्ठीपुलस्तिनः / पुलस्तेःपुलस्तिनोः / पुलस्त्योःपुलस्तीनाम्
सप्तमीपुलस्तिनि / पुलस्तौपुलस्तिनोः / पुलस्त्योःपुलस्तिषु
सम्बोधनहे पुलस्ति / हे पुलस्तेहे पुलस्तिनीहे पुलस्तीनि

अर्थ: एक ऋषि का नाम, ब्रह्मा का एक मानस पुत्र
English: (perhaps fr. पुलस् for पुरस्; but according to, Uṇ. iv, 179 Sch. fr. पुल and √ 3. अस्) wearing the hair straig

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬