🕉️ 20 November 2026, Friday · 05:22:17 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

पुष्कर (नपुंसकलिङ्ग)

नीला कमल

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमापुष्करम्पुष्करेपुष्कराणि
द्वितीयापुष्करम्पुष्करेपुष्कराणि
तृतीयापुष्करेणपुष्कराभ्याम्पुष्करैः
चतुर्थीपुष्करायपुष्कराभ्याम्पुष्करेभ्यः
पञ्चमीपुष्करात् / पुष्कराद्पुष्कराभ्याम्पुष्करेभ्यः
षष्ठीपुष्करस्यपुष्करयोःपुष्कराणाम्
सप्तमीपुष्करेपुष्करयोःपुष्करेषु
सम्बोधनहे पुष्करहे पुष्करेहे पुष्कराणि

अर्थ: नीला कमल
संस्कृत: पर्याय: द्यो, दिव्, अभ्र, व्योमन्, अम्बर

📚 अमरकोश में:
• पुष्करमूल के नाम (२.४.१४५) — पर्याय: काश्मीर, पद्मपत्र, पौष्कर
• जल के और नाम (१.१०.४) — पर्याय: कबन्ध, उदक, पाथस्, सर्वतोमुख, अम्भस्, अर्णस्, तोय, पानीय, नीर, क्षीर
• कमल के और नाम (१.१०.४१) — पर्याय: पंकेरुह, तामरस, सारस, सरसीरुह, बिसप्रसून, राजीव, अम्भोरुह

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें